Gamelan uit Midden Java
Maatschappelijk perspectief
Hindoeïsme, Boeddhisme en Islam
Ontstaan van de hoven van Surakarta en Yogyakarta
Geschiedenis van de gamelan
Maatschappelijk perspectief
Gamelan muziek is diep verankerd in de mythologie, mystiek en geloofsytemen van de Javanen. Gamelan reflecteert waarden en sensaties die bij oppervlakkige benadering van deze muziek
onopgemerkt blijven. Toch is er niet veel nodig om tot het besef te komen dat we het hier hebben over een van de meest verfijnde en uitgebalanceerde muzikale systemen. De sleutel tot dit inzicht ligt in het begrip van de Javaanse
cultuur, inclusief het alledaagse gedrag en de daarmee samenhangende gedragscodes.
Een sprekend voorbeeld uit deze cultuur is de karakterisering van de heldenfiguur. De Javaanse wayangheld Arjuna is een edele ridder van koninklijke bloede, die zich altijd beheerst en nobel zal gedragen. De gedaante van Arjuna is rustig, tenger, beheerst, gecenterd en vol innerlijke kracht. Deze innerlijke krachten zijn zo groot dat die een uiterlijke imposante verschijning overbodig maken. Uiteindelijk symboliseert Arjuna de diepere inzichten van bewustwording waarbij verfijning in gedrag belangrijker is dan uiterlijk vertoon. |
|
||
De held Arjuna, derde zoon van Pandu en Kunti |
De functie van krijgskunst
In de wayang wordt de innerlijke kracht getoetst in de (fysieke) gevechten.Er zijn natuurlijk ook fysieke dommekrachten, maar die delven bijna altijd het onderspit (reuzen). De
held zal ingetogenheid, beschaving en krijgskunst als zeer begerenswaardige talenten moeten koesteren. Deels hoort de krijgskunst bij de dagelijkse politiek en deels bij de 'innerlijke' bewustwording middels meditatie. Het is niet
voor niets dat vele gevechten in de wayang door de echte edelen gewonnen worden na meditatie. De kracht die zij daarin ontwikkelen wordt bijvoorbeeld gesymboliseerd als een vuurbal, of als een heftige wind.
Zijn kracht is een
goddelijke gave die pas ontluiken kan na grondige ontwikkeling van het karakter. Alleen dan zal hij het tot een goed eind brengen. En eigenlijk is dat einde niet anders dan in alle andere geloofsystemen. De eenwording met de
'geliefde'(de vrijheid) en het breken van de 'gehechtheid' (de vijand).
Rol van gamelanmuziek
De gamelan kan in elke fase van dit avontuur een belangrijke rol spelen. Gamelanmuziek is onlosmakelijk verbonden met de wayangvoorstelling, waarin de dhalang
(poppenspeler/verteller) zijn publiek een spiegel voorhoudt door middel van de verhalen uit het eeuwenoude Mahabharata- of Ramayana-epos. Er is gamelanmuziek voor audienties aan het hof, voor het verschijnen van het leger en
ter begeleiding van gevechten. Er zijn muziekstukken voor de overdracht van goddelijke kennis, voor kluizenaars en edele ridders, maar ook voor brute reuzen en clowneske figuren. Even onmisbaar is het gamelanorkest in het dagelijks
leven van de Javaan: geen geboortefeest, bruiloft of begrafenis zonder de klanken van de gamelan. Ook in de kampong, op de hoek van de straat en in de middenjavaanse paleizen vinden we gamelan, varierend van eenvoudige ijzeren
orkestjes (draagbare varianten voor straatmuzikanten!) tot imposante en rijkversierde bronzen hof-orkesten. Vooral in de paleizen van Solo en Yogya kunnen we een glimp opvangen van gamelanmuziek op hoog niveau, waarin eeuwenoude
wijsheden worden bezongen voor diegenen die kunnen horen.
|
